Zijn boek Wij zijn ons brein (Contact, Amsterdam/Antwerpen, 2010) werd een onverbiddelijke bestseller die veel stof tot discussie en overdenking biedt. Swaab komt hierin tot de conclusie, dat onze karaktereigenschappen, talenten en beperkingen al voor een belangrijk deel zijn vastgelegd gedurende ontwikkeling in de baarmoeder. In een drietal thema-avonden onder leiding van ds. E.H. Cossee wordt aandacht gegeven aan de morele en religieuze implicaties van het werk van Dick Swaab. De bijeenkomsten vinden plaats op de maandagavonden 30januari, 27 februari en 26 maart 2012, telkens van 20.00-22.00 uur in de Adventskerk. Ter plaatse wordt een syllabus uitgereikt.

30 januari, thema ‘Moreel gedrag’
Is moraliteit aan de mens gegeven door Gods genade, of is moreel besef voortgekomen uit sociale instincten die van belang zijn voor de overleving van de groep? Er zijn vele schitterende voorbeelden van waarlijk moreel gedrag bij dieren beschreven. We hebben in onze hersenen een ‘moreel netwerk’ waarvoor de neurobiologische bouwstenen tijdens de evolutie stapsgewijs zijn ontwikkeld. Typische morele emoties zoals schuldgevoel, medelijden en empathie, schaamte, trots, verachting en dankbaarheid, alsook walging, ontzag, verontwaardiging en woede zijn afhankelijk van interacties van vele hersengebieden. Moet bij dit alles worden geconstateerd, dat de vrije wil niet meer is dan ‘een plezierige illusie’?

27 februari, thema ‘Hersenen en religie’
Bestaat er zoiets als een ‘neurotheologie’? Of wordt deze direct het zwijgen opgelegd door de cynische constatering: ‘Alles wat we niet begrijpen noemen we God: dit bespaart de hersenweefsels een heleboel slijtage.’ (Edward Abbey). Voor Swaab is de meest interessante vraag in relatie tot het geloof niet of God bestaat, maar waarom zoveel mensen religieus zijn. Religie biedt een evolutionair voordeel: wie tot een geloofsgemeenschap behoort, geniet bescherming tegen andere groepen, wat een betere kans op overleving geeft. Maar de schade die religies ook aan de leden van de groep zelf maar vooral aan andersdenkenden toebrengt, is immens. Zullen uiteindelijk werkelijke vrijheid en humaniteit mogelijk worden buiten het keurslijf van achterhaalde religieuze regels?

26 maart, thema ‘Is er niet meer tussen hemel en aarde?
Alle culturen en alle religies kennen het idee van het voortbestaan van ‘iets’ onstoffelijks na ons overlijden. Dat ‘iets’ wordt de ziel genoemd. Maar is dat meetbaar of kwantificeerbaar? Ofschoon de psychologie volgens haar naamgeving de ziel zou bestuderen, gaat het hier echter niet om de ziel maar slechts het gedrag en de hersenen. ‘Als je de geest geeft, ga je niet ter ziele, naar is je brein ermee opgehouden’. Bijna-doodervaringen kunnen angst voor de dood wegnemen, maar geven geen kijkje in het hiernamaals. Ze ontstaan als ons brein een tekort aan zuurstof krijgt. Maar zijn onze hersenen en ons DNA dan geen ontvangers van buiten ons brein afkomstige ‘bewustzijnsgolven’ (Van Lommel)? Een beroep op de kwantumfysica kan hier niet als verklaring dienen, meent Swaab. Wij zijn ons brein.