Door: Matthew Fox

Ik ken een wetenschapper die in zijn achtertuin een grote Indiaanse zweethut heeft staan, waar hij met zijn vrouw geregeld een zuiveringsritueel ondergaat, onder leiding van een inheemse Amerikaan. Ze kennen zelfs de traditionele liederen in de taal van de Lakota. Maar aan de universiteit waar hij werkt, weet niemand iets af van zijn spirituele oefeningen. Ze blijven verborgen voor zijn collega’s. Het illustreert een van de best bewaarde geheimen van onze beschaving: veel mannen zijn diep spiritueel en koesteren stiekem hun spirituele leven. Maar het is geen geheim dat de man van nu in moeilijkheden verkeert. En die moeilijkheden raken iedereen. Onze soort gaat maar door met oorlogvoeren, van Irak tot Sri Lanka, van Libanon tot Somalië: wereldwijd verkoopt Amerika meer wapentuig dan entertainment. De opwarming van de aarde is een veeg teken: een waarschuwing dat we het als soort en planeet niet goed doen. En een op de vier zoogdieren is bezig uit te sterven.

Ook verdwijnen er jonge mannen. In sommige Amerikaanse steden maakt meer dan driekwart van de zwarte jongens de middelbare school niet af. Het is evenmin een geheim dat een mislukte opleiding vaak de opmaat is voor gevangenisstraf, en in Amerika zitten dan ook meer jonge zwarten in de cel dan op school. Veel jongeren uit de grote steden vinden het stoerder - of mannelijker - om een strafblad te hebben dan een diploma.

Jarenlang heb ik stukken geschreven als mannelijke feminist; dat was zelfs het voornaamste bezwaar dat de inquisiteur-generaal destijds, kardinaal Ratzinger -tegenwoordig paus Benedictus XVI - tegen mijn theologische opvattingen aanvoerde, toen hij mij uit de dominicaanse orde zette met het argument dat ik een ‘feministische theoloog’ was. Mijn huidige werk is beslist geen verloochening van mijn vroegere werk, maar eerder een logisch vervolg erop. Vrouwen hebben hun geschiedenis en hun archetypes hervonden. Waar blijven de mannen bij de bewustwording die dringend nodig is voor onze soort? Waar is het gezonde mannelijke element in de man en in de vrouw?

In onze cultuur heeft zich een mannelijk godsbeeld geworteld, en vervolgens is op grond daarvan gedefinieerd wat mannelijk is. Het is mannelijk om te winnen (eerste worden in sport, zaken, politiek, wetenschap), oorlog te voeren (‘doden of gedood worden’), rationeel en niet emotioneel te zijn (‘jongens huilen niet’) en homofobie te kweken (angst voor mannelijke tederheid). Het is mannelijk om te overheersen of de baas te spelen – of het nu gaat om de natuur, je eigen lichaam, vrouwen of anderen.

Thomas Berry, een katholieke priester van de orde der Passionisten en tevens eco-theoloog, spreekt van een behoefte aan Het Grootse Werk. Wat is dat Grootse Werk? Het is ‘de opgave om de verwoestende invloed die de moderne industriële samenleving op de aarde heeft om te buigen naar een heilzamer soort aanwezigheid’. Voor dat grootse werk zijn grootse geesten nodig, echte strijders, en daarvoor zullen onze morele verontwaardiging en onze concurrentiekrachten in positievere banen moeten worden geleid.

Het Grootse Werk is ‘niet een rol die we hebben gekozen. Het is een rol die ons is gegeven, zonder enig overleg. (…) We zijn op de wereld gezet met een uitdaging en een rol waarin wij zelf geen keus hebben. Maar of we een nobel leven leiden, wordt bepaald door de wijze waarop we de ons toebedeelde rol opvatten en uitvoeren’. Er is behoefte aan nobele strijders. Het archetype van de spirituele strijder helpt om een constructief antwoord te formuleren op enkele belangrijke vragen: wat te doen met mannelijke agressie en concurrentie? Hoe kunnen die in gezonde banen worden geleid?

Agressie is niemand vreemd. Of je nu atleet of predikant, zakenman of taxichauffeur bent: agressie steekt overal de kop op. De negatieve verschijningsvormen van agressie zijn gemakkelijk aan te wijzen: oorlog, verovering (zakelijk dan wel seksueel), passiviteit (tegen zichzelf gekeerde agressie: ‘Dat kan ik niet…’), egoïstische concurrentiestrijd (‘Ik kan alleen winnen als jij verliest’) enzovoort. Maar wat zijn gezonde toepassingen ervan? Hoe kan agressie worden aangewend voor een nobel leven, zoals Berry het noemt?

De sleutel ligt naar mijn mening in het onderscheid tussen een strijder en een soldaat... -> lees verder op ode magazine