Allerzielen Velsen Verlicht is onderdeel van een groeiend fenomeen dat zijn wortels kent in de projecten van kunstenaars Ida van der Lee en Mary Fontaine, die afzonderlijk van elkaar in 2005 met het idee kwamen om op een begraafplaats kunst en herdenken te combineren tot een bijzondere avond. Inmiddels worden de hierop geïnspireerde avonden door het gehele land bijzonder druk bezocht. Dit zegt natuurlijk wat over de onderliggende maatschappelijke behoefte aan samen herdenken waar deze speciale avonden in voorzien. 

Door de gastvrijheid van de projectgroep Allerzielen Velsen Verlicht begin ik als onderzoeker langzaam beter te begrijpen hoeveel werk het is om in die behoefte te voorzien. Het vorm geven aan, zoals ze dat zelf op hun website noemen, “een eigentijdse traditie die voortdurend in ontwikkeling is” kost veel bloed, zweet, tranen en centen. Eén van de meest ingewikkelde dilemma’s hierbij is nog wel die tussen herhalen en vernieuwen. Aan de ene kant willen bezoekers herkenbaarheid, maar aan de andere kant willen ze ook geprikkeld worden. Beiden lijken nodig te zijn om de vaak botsende gevoelens van verdriet, dankbaarheid, gemis en nabijheid een plekje te geven. 

Wat mij als onderzoeker dan nog extra opvalt, is dat traditie blijkbaar geen vies woord meer is. Tradities zijn niet meer louter die dingen die we in de jaren zestig om wilden schoppen. Uit tradities kan blijkbaar ook veel bruikbaars geput worden. En met deze traditionele elementen kunnen op creatieve wijze ook weer nieuwe tradities gestalte worden gegeven, met als gevolg dat ook dit jaar ik op 7 november weer op begraafplaats De Biezen te vinden zal zijn.

William Arfman deed onderzoek naar Allerzielen Alom en aanverwante projecten voor zijn studie aan de Universiteit van Leiden en als medewerker bij het Centrum voor Thanatologie van de Radboud Universiteit. Momenteel werkt hij als promovendus aan de Universiteit van Tilburg en onderzoekt daar de rituele dynamiek van hedendaagse collectieve herdenkingen. Af en toe ontsnapt hij uit dit ivoren torentje om lezingen te geven of leuke stukjes te schrijven.