Tijdens de wisseling van de macht in Arnhem zullen de zusters menig bange nacht hebben doorgebracht. Tegelijkertijd bracht die uiterlijke “vijand” ook een gemeenschappelijke binding tussen de zusters. Een vijand van buitenaf sterkt de onderlinge eenheid en deze ambitieuze oorlogszuchtige wereldlijke macht deed alles ter bevordering van het katholicisme. Toch kenmerkt de 16e eeuw zich op kloostergebied door een stilstand en achteruitgang.

Wanneer de Reformatie er overheen komt, verdwijnt in het begin van de 17e eeuw het Agnietenklooster helemaal. Hieruit blijkt hoe belangrijk een ondersteunend kader is in de vorm van een cultuur die geestelijke waarden als religie, kunst en cultuur hoog in het vaandel heeft. Onder invloed van de Italiaanse Renaissance was God niet langer het centrum van de wereld. Met de Renaissance en de Reformatie is er een ontwikkeling in gang gezet waarbij het individualisme en het “ik” centraal staan en alle vormen van innerlijk leven verdacht zijn geworden.

Dat de nonnen in Arnhem het nog zo lang volgehouden hebben had waarschijnlijk te maken met hun eigen economische onafhankelijkheid en meer nog met het diep religieuze klimaat dat ze zelf intern gecreëerd hadden. In die zin konden ze het nog een hele tijd onafhankelijk van de buitenwereld, uitzingen. Wat mij intrigeerde was wat die innerlijkheid van de zusters zo krachtig maakte en ik besloot me daar wat meer in te verdiepen.  Allereerst is een van de dingen die het meest opvallen in de dagelijkse gang van het kloosterleven: het zwijgen dat wil zeggen de zwijgplicht. Men beschouwde volstrekte stilte als de absolute voorwaarde om het proces van innerlijke beleving te laten plaatsvinden.

Dit is een element die ons vanuit onze tijd en cultuur bijzonder intrigeert. Want wij communiceren op allerlei manieren de hele dag en het is “bon ton”  om dat ook te doen. Zwijgen is een teken van zwakte. Wie zwijgt stemt in, klinkt het spreekwoord wat pejoratief. En wie niet meedoet aan de globale communicatie raakt al gauw in de marge van de samenleving terecht en dat is nu geen privilege of een status die men zich wenst te verwerven. Schuld en boete, gehoorzaamheid en kuisheid lijken in onze tijd volledig verdwenen te zijn. Zelfs in bestaande kloosters heeft men daar andere opvattingen over gekregen. Maar de stilte echter heeft de storm van de tijd doorstaan en begint in deze tijd weer echt ontdekt te worden.

Foto: Miek Pot