Kort nadat de herroeping van het Edict van Nantes in Frankrijk was uitgeroepen en daarmee het protestantisme in Frankrijk tot verboden godsdienst was verklaard, in 1685, vond bij ons, op last van de afgevaardigden van de Zeven Provincieën, ter gelegenheid van die gebeurtenis, een nationale rouwdag plaats. Alle arbeid werd gestaakt en in alle kerken van het land vonden drie opeenvolgende diensten plaats. Dit uit pure sympathie met het vervolgde Hugenotenvolk. Maar hier bleef het niet bij. Onze steden wedijverden met elkaar wie de meeste vluchtelingen wist aan te trekken. Dit door het aanbieden van bepaalde voordelen: onmiddelijk burgerschap, zoveel jaren belastingvrijheid… En ons land voer er wel bij. Want wat die 60.000 Hugenoten met zich meebrachten was expertise op allerlei gebieden. Hun komst heeft tot onze welvaart, die al aanzienlijk was, bijgedragen. Zoals ook de aanwezigheid van de Portugese Joden dat had gedaan, toen zij bij ons een veilige haven vonden. 

Kunnen we het ons vandaag de dag permitteren iedereen die maar wil op te vangen?  Met deze vraag zitten we flink in onze maag. Toch lijkt het me zaak om de gastvrijheid als een ideaal voor ogen te blijven houden. We waren rijk. En wie rijk is kan het zich veroorloven genereus te zijn en waar ondernemed élan is, daar zijn alle krachten welkom. Iedereen wordt in de vaart meegezogen. Nu stagneert de economie, nu wordt van alle kanten bezuinigd. Opvang, asiel, gastvrijheid, is het luxe geworden ? Laat het op z’n minst een mooi ideaal blijven. Op z’n minst, want zo arm dat we niemand meer kunnen ontvangen zijn we ook weer niet. De brede geste van de gastvrijheid, het is zoveel nobeler dan het bitse mondje dat meteen over ‘profiteren van onze voorzieningen’ begint. Ja, laten we alleen al daarom hopen dat onze democratieën de economie, die onder druk van de bonzen van het ultra-liberale dogma zo jammerlijk is vastgelopen op mondiale geldspeculatie, weer onder contrôle krijgen en weten om te buiten naar investering in uitsluitend reële bedrijvigheid (vernieuwende technieken, alternatieve energie). Wanneer dat bovendien wordt gekoppeld aan een opgewekte politiek die consequent een door ieder gedeelde, redelijke welvaart op het oog heeft, dan kan het niet anders of er ontstaat een élan dat maakt dat we ons weer genereus en gastvrij zullen tonen. Ik wil dit geloven. We stonden er altijd om bekend. Het bepaalt onze typisch Nederlandse  identiteit.

Blijft de natuurlijke de heikele vraag van de integratie. Het schijnt dat nog enige tijd aan die Franse asielzoekers een luchtje bleef hangen. Voor de brave Nederlandse burgers was nu eenmaal alles wat Frans was een beetje frivool. En die Hugenoten mochten dan nog zo degelijk-calvinistisch zijn, iets van de reputatie van hun wat libertijnse landgenoten bleef hen wellicht nog een tijdje lang aankleven. Is dat erg ? Nee. Je kunt je natuurlijk afvragen of hun integratie niet daardoor werd vergemakkelijkt dat ze met de Nederlanders een zelfde calvinistische belijdenis deelden. Dit gaat eigenlijk maar zeer ten dele op. In de Gouden Eeuw  waren lang niet alle Nederlanders calvinistisch. Grote delen van het land waren nog overwegend rooms-katholiek (en weten jullie nog ? - we waren ‘liever turks dan paaps’), neem daarnaast de doperse gemeenten, de remonstranten, en niet te vergeten de Joden, en je had op het stuk van het geloof een bonte lappendeken. Maar wat is er mis met een bonte lappendeken (waar heus nog wel een paar lappen bij kunnen) wanneer een élan de mensen verbindt en in de toekomst slingert ? Welk élan ? Een streven naar gedeelde welvaart en wereldwijde gerechtigheid bijvoorbeeld. Trouwens, moeten we met dit streven wachten totdat de crisis voorbij is ? Ach, waarom eigenlijk ?   

Foto: boekhandel van Hugenoten in Amsterdam