“Pak vast een dekentje, voor als je het koud krijgt. Als je denkt dat je moet overgeven, steek dan je hand op. Begeleiders helpen je dan naar een stoel buiten de kring.” In speciaal aangeschafte witte kleren luister ik aandachtig naar de introductie voor beginners. De spreekster gaat verder: “Je innerlijk ondergaat zo meteen een diepgaand proces. Probeer niet alles wat je ervaart in woorden te vatten, beter is het om dit eerst voor jezelf te houden, want de meester in de ‘Daime’ geeft je iets heel persoonlijks.” Niets is minder waar, merk ik die avond. En zelfs nu nog is het duiden van deze ervaring vergelijkbaar met uitleggen aan een dove hoe muziek klinkt. Schoorvoetend neem ik plaats tussen voor mij vreemde mensen maar ik voel me gek genoeg al snel op mijn gemak. De vrouwen zijn van de mannen gescheiden en zitten aan weerszijden van de fraaie kerkruimte. Ja, u leest het goed. Ik ben in de Neder- lands Hervormde Kerk in Venhuizen. Gewoonlijk gebruikt voor kerkdiensten van de PKN en culturele activiteiten, maar maandelijks komen hier dus ook de aanhangers van de Santo Daime- religie bijeen.

Bij bosjes
Ik woon op deze vrijdagavond een zogeheten ‘cura’ bij – Portugees voor ‘genezing’. Zo’n 150 daimisten en enkele nieuwsgierigen gaan straks de ayahuasca-thee drinken en bij bosjes van hun stoel vallen. In het mid- den van de ‘kring’ staat een stervormige witte tafel, daar zit de harde kern van kerkleiders. Om hen heen muzikanten – gitaristen, een violist en her en der in het publiek mensen die maracas, (sambaballen) spe- len, waarmee ze Portugeestalige liederen begeleiden. Ik zie vooral verzorgde nette mensen, jong en oud en zelfs deftige dames. Men is hoogopgeleid, schat ik in. Mijn buurvrouw is ook nieuw en we wisselen af en toe een blik van verstandhouding. Bijna iedereen heeft een boekje waarin de teksten staan, maar de meesten kennen de woorden uit het hoofd. Ik luister naar de hymnes, totdat we het teken krijgen om naar voren te komen. Daar krijgen we het eerste glas ‘Santo Daime’. De drank, een bruingroen koud sapje, is onbeschrijf- lijk vies en bitter. Na de laatste slok dringt het tot me door dat ik nu niet meer terug kan. Licht nerveus loop ik naar mijn stoel en wacht af. Urenlang. Want ik merk niks. Doordat ik kraakhelder ben, valt me des te meer op in wat voor staat anderen zijn. Ik hoef niet op te staan om me buiten de ‘kring’ te begeven, om daar in een emmertje te kotsen. Een ‘mede-nieuweling’ aan de andere kant zweet heftig. Hij heeft een rood aangelo- pen hoofd en kijkt ongelukkig. Later zie ik hem met een dekentje over het hoofd, als een spook, achterin de kerk, ijsberen en kreunen.

Duivelskoppen
Tegen elven is het – eindelijk, denk ik – tijd voor ronde twee. Ik twijfel geen moment en loop direct naar voren. Het groene bocht giet ik in één keer achterover en na een paar minuten begin ik het gezang, dat eerder op m’n zenuwen werkte, te waarderen. De heilige drank ‘slaat aan’, zeg maar. Mijn journalis- tieke, observerende houding lijkt met de drank ook weggespoeld. Mijn hoofd ontploft en ik denk: daar ga je dan, dit wilde je zelf. Succes!’ Andere gedachten – ‘Waar ben ik aan begonnen?! Dit gaat nog úren duren’ – gieren door me heen. Een soort digitaal gefrag- menteerde wereld trekt aan me voorbij. Ik zie intense kleuren en patronen. Dan stijg ik boven mezelf uit en word weer terug gesmeten. Het gaat snel, als een rollercoaster. Ik adem nu door mijn mond en mijn hartslag versnelt. Af en toe open ik mijn ogen. Ik zie ‘moleculen’, de hele kerk zit er vol mee. De ramen die daarnet nog zo dichtbij leken, zijn door alle ‘laagjes’ die ik ontwaar heel ver weg. Duivelse koppen met lange tongen lachen me uit, toch jagen ze me geen schrik aan. Alles voelt logisch.
Ik voel me hier en nu levendiger en echter dan ooit. Alsof de atmosfeer mijn wangen aait. Dit is waarom ik leef en ik begrijp mijn rol in het geheel. Alles is uiteindelijk met elkaar verbonden, dat wist ik al, maar nu voel ik het ook. De intensiteit aan kleuren die ik beleef in combinatie met het gevoel dat pure liefde door mijn aderen stroomt, is adembenemend en wonder- lijk. Alles dat leeft, straalt een sprankelende energie uit. In mijn handpalm verschijnt eerst een bloeiende bloem, dan de heilige maagd Maria zelf. Hoewel ik niet gelovig ben, vind ik het wel zo aardig dat ze er is, daar in mijn hand. Ook krijg ik diepe inzichten en visioenen en ik heb moeite om niet alles wat ik denk, te rationaliseren en te ondertitelen. De identiteit die ik me dagelijks aanmeet, laat zich zien in de vorm van harde schubben. Iedere schub laat nog net een kiertje licht door. Het klinkt belachelijk, maar ik begrijp het. Het zijn mijn cynisme, sarcasme, ratio en ego, die als zwaargewichten over mijn innerlijk gedrapeerd liggen.

Blauw van de wiet
Mijn buurvrouw is inmiddels naar achteren gelopen. Ik weet precies waar ze is, want ik hoor haar overgeven. Op zeker moment ben ik de enige in mijn hoek die nog recht op haar stoel zit, want de een na de ander ‘reinigt’ het lichaam in een emmertje. Wanneer ik achterom kijk, zie ik tientallen mensen op matjes liggen, onder dekentjes en bijgestaan door daimisten. Ik voel me nog steeds verbonden met iets dat ik eigenlijk niet kan beschrijven. 
Dan is het tijd voor een ander heilig sacrament: de ‘Santa Maria’. Met 150 mensen tegelijkertijd steken we pure wietjoints op. De kerk staat blauw en ik heb de grootst mogelijke moeite om niet de slappe lach te krijgen. Na een ‘Onze Vader’ en een ‘Wees gegroet Maria’ worden tot slot de geesten en engelen, die in deze religie ook een rol spelen, bedankt voor de heling en de verworven inzichten. We worden heengezonden met de slotzege “En ga die nu leven”.
Op tafels staan grote schalen met fruit en ik moet bekennen dat vruchten me nog nooit zo goed hebben gesmaakt. Mensen omhelzen elkaar spontaan.
De sfeer is gemoedelijk, alles is doodgewoon. Ik hoor kerkgangers zeggen dat ze nog nooit ‘zo diep zijn gegaan’ of dat ze het juist heel zwaar hebben gehad. In al zijn bizarheid vond ik deze dienst een van de mooiste spirituele ervaringen die ik ooit heb opgedaan. Nog dagenlang voel ik mij geïnspireerd door de verkregen inzichten.

Santo Daime-religie
Hallucinogene middelen zijn sinds mensenheuge- nis onderdeel van geloofsriten. Ze dragen bij aan het bereiken van een trance en helpen om ‘in contact’ te komen met de goden. Indianenstammen ontdekten ayahuasca, een drankje met als belangrijkste bestand- deel een liaanplant: de ‘liaan der zielen’. Deze drank heeft een ‘meester’, of ‘ziel’ in zich die je innerlijk flink op de schop neemt.
Begin twintigste eeuw kwam Raimundo Irineu Serra, een rubbertapper in het Amazone-oerwoud, in aanra- king met de indianen en hun ayahuasca-rituelen.
De legende wil dat hij een visioen kreeg waarin de heilige maagd Maria hem opdroeg een spirituele beweging op te richten. Daarmee werd hij in 1930 de grondlegger van de Santo Daime-kerk. Het Santo Daime-geloof combineert katholiek christendom met inheemse tradities uit Brazilië, Afrika en Europa. ‘Daime’ komt van het Portugese ‘Dai me’, wat ‘geef mij’ betekent. ‘Geef me kracht, geef me licht, geef me liefde’ is een gevleugelde zin. De Santo Daime-religie heeft zich inmiddels ook gevestigd in tien Europese landen, de VS en Japan. Een spirituele raad bewaakt de tradities en ontwikkeling van de kerk.
In Nederland bestaat Santo Daime sinds 1993;telt enkele honderden leden. Doel is het opdoen van zelfkennis, de ervaring van het ‘Hogere Zelf’ en van de goddelijke dimensie. Om dit te bereiken wordt tijdens de liturgie dus het entheogene sacrament gebruikt. De streng geordende diensten duren soms vijf tot twaalf uur lang. Santo Daime kent een hiërarchie. Kerkleden dragen, afhankelijk van het soort ritueel, uniformen, en niet-leden zijn in het wit gekleed. Centrale thema’s zijn, net als bij andere religies; harmonie, liefde, waarheid en gerechtigheid. Ondanks de internationale verspreiding blijft de Santo Daime onlosmakelijk verbonden met het regenwoud en zet de religie zich in voor het behoud ervan.

Legaliteit en onwetendheid
De erkenning als religie verkreeg Santo Daime niet zonder slag of stoot. In 1999 viel de politie tijdens een dienst de kerk binnen. De kerkleiders werden gear- resteerd als waren ze drugdealers. Ayahuasca bevat namelijk het bestanddeel DMT (dimethyltryptamine), dat door de Opiumwet verboden is. Er volgde een veroordeling waartegen de beweging in beroep ging, en met succes. In mei 2001 sprak de rechtbank in Amsterdam de leden vrij op basis van artikel 9 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Uit het rechtbankverslag: “Het gebruik van ayahuasca is een onlosmakelijk onderdeel van de eredienst van deze kerk. Het verbod vormt dan ook een ongeoorloofde beperking van de vrijheid van godsdienst van verdachte.” Ook vormt het drinken van ayahuasca volgens de overheid geen gevaar voor de volksgezondheid. Niettemin blijft de beweging omstreden. In 2009 en 2012 stonden Nederlandse leden opnieuw voor de rechter wegens het importeren van de drank en wederom werden zij vrijgesproken. Ook in andere landen moet de religie zich keer op keer verantwoorden. In Frankrijk bestaat bijvoorbeeld een algemeen verbod op de bereiding van ayahuasca.

Therapeutische werking
Ayahuasca wordt, evenals verwante middelen als het Afrikaanse iboga en de Mexicaanse peyote, ook in vrijzinnig spirituele kringen gebruikt. De Gewijde Reis, een in Drenthe gevestigd centrum dat ‘transfor- matie op zielsniveau’ aanbiedt, is een instelling met een wat dit betreft breed aanbod. Je kunt er bijvoor- beeld een zesdaagse ayahuasca-retraite doen, maar ook deelnemen aan iboga- en peyote-ceremonies.
De Gewijde Reis biedt ook sjamanisme, adem- en lichaamswerk, zweethutten, meditatie, healing, ‘zien en gezien worden op hart- en zielsniveau’ – kortom, zaken die je veel in new agekringen aantreft.
Doel en werking zijn dezelfde: innerlijke reiniging, inzicht krijgen in je trauma’s en hoe je ze kunt oplos- sen, van verslavingen afkomen, je plek in de wereld kennen en innemen. De omgeving is duidelijk minder religieus en strikt. Je ondergaat je proces of trip, liggend op een comfortabel matras. Er is een begeleider of sjamaan, die jouw proces ‘ziet’ en je er doorheen helpt met behulp van prettige muziek, reiki en klank- schalen. De setting is klein, maximaal tien deelnemers, de nadruk ligt op jóúw persoonlijke proces en bewustwording.
Geen liturgie dus, geen kledingvoorschriften, gezangen of gebeden. En toch doet ook De Gewijde Reis met succes een beroep op grondwetsartikel artikel 6 (vrijheid van godsdienst). Dat bevreemdt. Het gebruik van deze geestverruimende middelen onder het mom van religie blijft, of de overheid het nou toestaat of niet, vragen oproepen. Vragen over wat bidden is, wat het goddelijke is en hoe je daarmee in aanraking kunt komen. De vraag of middelen, die in een andere setting drugs of roesmiddelen worden genoemd, wel geoorloofd zijn in het religieuze domein. Is zo’n trip niet letterlijk een waanvoorstelling, die je eerder verder van het goddelijke afbrengt dan er dichterbij? Is de opmars van middelen als ayahuasca symptomatisch voor deze tijd waarin we altijd haast hebben en constant op zoek zijn naar de kortste en snelste weg? Of hebben de ayahuasca-drinkers gelijk als ze zeggen dat je met twee Santo Daime-ceremonies in één keer verder komt dan met jaren bidden en mediteren? Naar de antwoorden op deze vragen gaan we over twee weken op zoek in deel 2 van ‘Ik geloof, dus ik trip’.

Bron: VolZin juni 2012