De gemeente Den Haag wil kerken niet meer gebruiken als stemlokalen bij de volgende verkiezingen, vanwege ‘de verhouding kerk en staat’, viel gisteren te lezen in Trouw,   De scheiding van kerk en staat dreigt dogmatische trekjes te krijgen.

Het voornemen van het gemeentebestuur om de stembussen niet meer in een kerkgebouw te plaatsen, past in een landelijke tendens. Politici hebben steeds meer moeite zich op een positieve manier te verstaan met religie in het algemeen. Meestal zijn het landelijke politieke coryfeeën die de donkere religiekaart spelen. In  2008 stelde toenmalig oppositieleider Mark Rutte (VVD) al in Trouw dat hij niets tegen gelovigen heeft, maar dat wat hem betreft ‘het geloof iets is van achter de voordeur’.  Dat nu in Den Haag scheiding van kerk en staat een nieuwe invulling krijgt door deze te verbinden met het onderscheid publiek/privé lijkt niemand zich te realiseren. 

We hebben in Nederland inderdaad een scheiding tussen kerk en staat. En dat is maar goed ook. Niemand zit te wachten op geestelijken die de dienst uitmaken. En voor wie het nog niet wist: Ook kerken willen onafhankelijk zijn. De scheiding komt dus van twee kanten. Dit gegeven gaat ver terug in de tijd. Al in de tiende eeuw na Christus vochten wereldlijke en geestelijke leiders om de zeggenschap over de benoeming van de lokale bisschoppen. Vaak bekleedden bisschoppen belangrijke militaire en politieke posities, dus de belangen waren groot. In 1075 benoemde de rooms-Duitse keizer Hendrik IV een bisschop tegen de zin van paus Gregorius VII. De paus reageerde door de keizer te excommuniceren. De keizer trok in dit conflict aan het kortste eind. Hij moest zijn excuses gaan aanbieden in  Canossa waar de Paus zich had verschanst.

Het collectieve geheugen van onze politici gaat mogelijk niet terug tot de tiende eeuw.  Maar het mag af en toe best gezegd worden dat de scheiding van kerk en staat geen liberaal bedenksel was van opstandige babyboomers, maar werd uitgevonden door een koppige paus uit de elfde eeuw.

De nieuwste principes van de gemeente Den Haag illustreren dat de heersende tunnelvisie over de scheiding van kerk en staat ook op andere punten mag worden opengebroken.  Het is mooi om er fijne beginselen op na te houden, maar je moet de kerk wel in het midden van het dorp laten. Kerkgemeenschappen proberen niet de stemmers die in hun gebouwen de democratische plicht komen vervullen, om te praten om voor de ene of de andere partij te kiezen. En voor wat het waard is; bij eerdere verkiezingen stonden de stembussen niet voor het altaar of onder de kansel, maar in een of ander klein bijzaaltje in het kerkgebouw. Blijkbaar roept het voorportaal van een godshuis, waar doorgaans alleen maar koffie wordt gedronken en bloemen worden geschikt, al spookbeelden op bij secularisten van een theocratie.

Als de kwestie één ding duidelijk maakt, is dat ‘de scheiding van kerk en staat’ een mantra is geworden.  Waar  theologen nog moeite doen om hun dogma’s in dikke boeken voor het voetlicht te brengen, beschikken seculiere politici over wel heel weinig tekst om hun zuivere principes toe te lichten. Hopelijk staat er binnenkort een seculiere denker op, die de scheiding van kerk en staat toegankelijk en  haarfijn uiteenzet voor een groot publiek.  Wie zich werkelijk verdiept in de scheiding van kerk en staat, huldigt ook nog even de Paus in Canossa  en ziet er geen kwaad in wanneer een kerkgebouw dient als stemlokaal. Stenen kunnen namelijk niet bidden.

Frank G. Bosman - cultuurtheoloog verbonden aan de Tilburg School of Catholic Theology

Tom Mikkers - algemeen secretaris van de Remonstrantse Broederschap

Bron: Trouw 14-8-2012